Nergens in Nederland zoveel klokken die tegelijk luiden als in Culemborg

Culemborg - Dick van Dijk (beiaardier) maandag de klokken luiden voor Koningsdag en geeft met zijn verhaal een kijkje achter de schermen.

“Op Koningsdag heb ik altijd de boot van acht uur. Als ik met mijn fiets op de boot stap open ik vast de app op mijn telefoon waarmee de klokken van de Vierkante Toren aangezet kunnen worden. Want dat is een nieuwtje sinds de laatste restauratie van het carillon: vanaf de fiets, maar ook op iedere andere plek op de wereld, kan ik de luidklokken en het automatisch carillon van Culemborg aanzetten.

Klokken gelui indrukwekkend

Terwijl de klokken van de Vierkante Toren en de RK Barbarakerk, samen negen luidklokken, luiden klim ik de toren in. Het gelui over de markt is inmiddels indrukwekkend, er zijn weinig plaatsen in Nederland waar je zoveel luidklokken tegelijkertijd kunt horen. In Utrecht, Groningen en Den Bosch kan dat ook. Ieder jaar probeer ik ook de klok van het oude stadhuis aan te krijgen, dit is een van de oudste luidklokken in Nederland, op basis van het opschrift komen we uit op 1350.

Tussen 1349 en 1351 woedde de pest in Culemborg. Het opschrift op de klok van het stadhuis luidt: “Sit pestis victa mala dum resonat benedicta”, dat betekent “Zo is de plaag, overwonnen, kwaadaardig, terwijl de gezegende weerklinkt.” Ook in de Rooms Katholieke Barbaratoren hangt een oude klok, deze is in 1555 gegoten door de Utrechtse klokkengieter Tolhuis. Op het opschrift lezen we dat deze klok is gegoten ter nagedachtenis aan Elizabeth van Culemborg (1475 - 1555).

Klokken Vierkante Toren het meest bijzonder

Maar de meeste bijzondere set klokken hangt in de Vierkante Toren, hier hangen maar liefst zeven klokken van de beroemde klokkengieters François en Pieter Hemony. In 1952 is er op basis van deze klokken een beiaard van 47 klokken gegoten door de fa. Eijsbouts uit Asten. Het beklimmen van de toren doe ik altijd langzaam, zo kom je niet uitgeput boven.

Ondertussen denk je aan de vele mensen die in de afgelopen eeuwen deze trappen hebben beklommen en ook na mij zullen vele generaties de trappen beklimmen en de klokken bespelen. In de toren merk je dat je ‘een voorbijganger’ bent.

Spelen van psalmen

De beiaard is in de 17e eeuw ontstaan en de beiaardier had als belangrijkste taak om de psalmen te spelen. Sinds de reformatie mocht het volk de psalmen meezingen en dus moest je ze vooral veel horen binnen en buiten de kerk.

Eigenlijk is daar niet veel veranderd, behalve natuurlijk het repertoire. De beiaardier speelt de muziek van de straat maar ook van de operahuizen en tegenwoordig de ZiggoDome en de Johan Cruyff-Arena.

Inspelen op de actualiteit

Daarnaast spelen de beiaardiers in op de actualiteit, zo hebben we inmiddels veel Oekrainse muziek op onze playlist staan. Maar ook bij het overlijden van bekende zangers is het altijd mooi om de muziek van de toren te laten klinken. Op Koningsdag klinkt natuurlijk het Wilhelmus en andere muziek uit de bundel ‘Kun je nog zingen, zing dan mee’.

Als er nieuwe liedjes worden gemaakt voor Koningsdag laat ik die ook klinken, de jeugd zal muziek als ‘Merck toch hoe Sterk’ niet direct herkennen. En na Culemborg op de fiets naar Nieuwegein voor de Koningsdagbespeling.”