Indringende expositie over Auschwitz

Arno voor de Poorte

Culemborg - In de kunstkapel van het Elisabeth Weeshuis en in de hal van de bieb exposeert de Culemborgse kunstenaar Jeltje Hoogenkamp tot eind mei indringende foto’s en overschilderingen van foto’s uit Auschwitz. “Dit onderwerp heeft nog steeds een hoge urgentie.”

Elk kunstwerk heeft een verhaal, een geschiedenis van zien, beleven, zoeken, blootgeven en maken vertelt Jeltje. “Een kunstenaar kiest intuïtief of weloverwogen. Vormgeving en kleur zijn het avontuur.

De voorgeschiedenis van deze expositie begint echter inktzwart. Alleen de naam al: Auschwitz.” Volgens de Culemborgse kunstenaar kan geen weldenkend mens de beelden aanzien. “Liever kijken we weg.”

De missie van Marco Baars

In de zomer van 1985 bezoekt leraar geschiedenis Marco Baars kamp Auschwitz voor het eerst. De indruk die hij van het bezoek krijgt, brengt hem tot een missie: zijn leerlingen het verhaal vertellen en hun de gelegenheid bieden het kamp te zien.

“Hij heeft zeventwintig reizen gemaakt met leerlingen van het Lek en Linge”, licht Jeltje toe. “Hij heeft zeker duizend leerlingen met dit thema in aanraking gebracht. Tijdens de laatste jaren neemt hij foto’s voor leerlingen die deze reis niet maken. Het fotoboek Auschwitz-Birkenau Bezoeken was daarvan het aansprekende resultaat.”

Eerdere tentoonstellingen

In de Gelderlandfabriek komt een tentoonstelling. De foto’s van het boek, op groot formaat, in vijftien thema’s geordend. In de Coronatijd komt er opnieuw een expositie in De Grote Barbara Kerk van Culemborg. “De afbraak van deze tentoonstelling was deprimerend” blikt Jeltje terug. “Met zoveel zorg gemaakt, inzet van zoveel mensen en al die herinneringen.”

De panelen krijgen de gemeentewerf als eindbestemming. “De foto’s moesten er nog vanaf. Dat lukte lang niet altijd.” Toch redt ze een stapel van vernielde, gebutste, gescheurde en redelijk gave exemplaren. “Uit een soort gêne heb ik ze niet in de vuilcontainer gestopt, maar naar mijn zolder gebracht. Eerst ben ik er met een grote boog omheen gelopen. Later heeft het me opnieuw gegrepen. Ik zag het belang ervan in om deze foto’s te bewerken.”

Destructieve laag

De kunstenaar gaat er mee aan het werk. De staat van de foto’s rijmt met het thema. “Overal schemert die destructieve laag er doorheen. ‘Is dit de manier om ‘Auschwitz’ te benaderen’, vroeg ik me af. Een illustratieve benadering bleek onmogelijk.”

Voor Jeltje was het een proces van drie maanden om de expositie samen te stellen. “Dan kom het punt dat je niet ongevraagd alle ‘narigheid’ overal maar deponeren wilt. Vandaar de keuze voor de kapel naast de bieb. Dit is een zinvolle omgeving.”

‘Onderwerp verdient brede aandacht’

Jeltje vindt dat het onderwerp brede aandacht verdient. “Het gaat over een donker en duister stuk geschiedenis waar we nog steeds onze lessen uit kunnen trekken. Deze tijd vraagt hier ook om.”

Jeltje heeft de vraag gekregen om de kunstwerken te schenken. Dat vond ze een slecht idee. “Dan zouden ze in een archief terechtkomen. Nu zijn ze te zien in Culemborg. Hier is de reis van deze foto’s begonnen en dat maakt de cirkel weer rond.”

Ze vindt dat het verhaal hierachter actueel blijft en dat het blijft schuren. “Daarom ben ik blij dat ze in deze mooie, verstilde ruimte te zien zijn. Dit is de kapel van het oorspronkelijke weeshuis. De ruimte is voor alle publiek vrij toegankelijk.”