Culemborgse klavecinist Pieter Dirksen speelt Goldbergvariaties

Culemborg – De Culemborgse klavecinist Pieter Dirksen is aanstaande zaterdagavond 6 juni 2026 in de Lutherse Kerk te beluisteren met Bachs Goldbergvariaties, de beruchte tour de force voor elke klavecinist. Een mooie aanleiding om bij hem langs te gaan voor een interview.

De woonkamer van Dirksen staat vol met instrumenten: klavecimbels, een orgel, een piano, een virginaal – en ook nog een zithoek. Het past allemaal precies. Boven een van de klavecimbels hangt een kopie van het bekende portret van Bach. Met een goedkeurende blik houdt hij toezicht op de klavecinist. Dirksen: “Toen ik hier net kwam wonen, nu alweer achttien jaar geleden, zag ik die prachtige reproductie in een winkel in de Zandstraat hangen en ik heb het meteen gekocht. Een goed teken, vond ik toen!”

Veel onderweg

Naast zijn optredens als klavecinist is Dirksen ook een veelgevraagd organist, en titulair organist (hoofdorganist, houdt tevens toezicht op het onderhoud - red.) van het historische orgel van Andries Severijn in de Martinuskerk te Cuijk. Dit orgel is 35 jaar geleden door zijn vader gerestaureerd, die orgelbouwer en organist was. Ook maakte hij voor zijn zoon zijn eerste klavecimbel. Daarnaast is Dirksen actief als artistiek leider en speler bij oude muziekensembles, zoals Combattimento en Himmelsburg. Naast al deze bezigheden is Dirksen actief als wetenschappelijk onderzoeker. Hij beweegt zich moeiteloos tussen concertzalen, kerken, universiteiten en archieven. “Dat loopt bij mij altijd een beetje door elkaar heen” zegt hij lachend. “De ene week zit je een manuscript uit de zeventiende eeuw te bestuderen, de volgende week speel je een concert in Duitsland. Ik ben veel onderweg voor concerten, maar ik geef ook geregeld masterclasses in het buitenland, van Palencia tot Stockholm.”

Jan Pieterszoon Sweelinck

Dirksen, die na zijn studie Muziekwetenschappen aan de Universiteit Utrecht cum laude promoveerde met zijn proefschrift over de klaviermuziek van de Nederlandse componist Jan Pieterszoon Sweelinck, schreef vijf jaar geleden – ter gelegenheid van Sweelincks vierhonderdste sterfjaar – een rijk geïllustreerde biografie, waarin hij twintig jaar onderzoek over het leven en werk van Sweelinck samenbracht. Onlangs verscheen ook de Engelse vertaling van zijn boek. “Dat is leuk, omdat je merkt dat er internationaal steeds meer belangstelling komt voor de Nederlandse muziek uit de zeventiende eeuw” zegt hij daarover. Op 5 september 2026 is Dirksen opnieuw in eigen stad te beluisteren, met werken van Sweelinck en zijn leerlingen op het programma. Dit bijzondere concert wordt gegeven ter gelegenheid van de heropening van de Grote of Barbarakerk, die op dit moment wordt verbouwd. Dirksen: “Dat wordt een heel feestelijk concert, ik speel dan samen met een ensemble van zes zangers en zes instrumentalisten. De instrumenten die dan klinken, zoals zink, viool en trombone, staan allemaal afgebeeld op een schilderij dat Sweelinck door Pieter Lastman liet schilderen met zichzelf achter het orgel. In die tijd was het gebruik van instrumenten bij kerkmuziek niet toegestaan. Uit het schilderij blijkt wel dat Sweelinck dat graag anders had gezien.”

Muziek aan de Lek

De beide concerten, Bachs Goldbergvariaties in de Lutherse Kerk en het concert met muziek van Sweelinck in de Grote of Barbarakerk, worden georganiseerd door de Culemborgse serie Muziek aan de Lek. Deze serie bestaat uit zeven concerten per jaar, waarbij de muziek - van renaissance tot romantiek - op originele instrumenten en volgens historische technieken wordt gespeeld, met als doel de muziek te laten klinken als in de tijd van de componist. Wie van klassieke muziek houdt, zal Pieter Dirksen dan ook zeker kennen; hij was tweemaal eerder in deze serie te horen. Inmiddels bestaat Muziek aan de Lek drie jaar en weten muziekliefhebbers uit het hele land Culemborg te vinden.

Goldbergvariaties

De Goldbergvariaties die Dirksen zaterdag uitvoert, behoren tot de beroemdste muziekstukken van Bach, maar live zijn ze weinig te horen. “Het is een werk waar je nooit klaar mee bent” zegt Dirksen, terwijl hij achter een van zijn klavecimbels plaatsneemt. “Iedere keer ontdek je weer iets nieuws. Het stuk begeleidt je een leven lang. Ik raakte als tiener al in de ban van dit stuk, door een opname van de Nederlandse klavecinist, organist, dirigent en musicoloog Gustav Leonhardt. Het heeft alles wat je als luisteraar maar kunt wensen: virtuositeit, lyriek, ongelooflijke contrapuntische kunsten en meeslepende melodieën. Vrolijke, uitgelaten variaties staan naast diepzinnige overdenkingen. Dit stuk vraagt niet alleen veel van degene die het uitvoert, maar het stuk vraagt ook veel van het publiek: het duurt ruim een uur. Maar vervelen doet het nooit.”

In 2009 maakte Dirksen een veelgeprezen cd-opname van de Goldbergvariaties, op zijn bijzondere klavecimbel met twee klavieren, een exacte kopie van het zeventiende-eeuwse Vlaamse instrument, gemaakt door een Utrechtse klavecimbelbouwer. Dirksen: “Je hoort het werk tegenwoordig vaak op piano, maar Bach heeft met koeienletters op de titelpagina geschreven: ‘voor een klavecimbel met twee manualen’. En dat is niet voor niks. Bach gebruikte in veel variaties de twee klavieren van het klavecimbel als twee verschillende instrumenten met ieder een eigen klank. De partijen voor de linker- en rechterhand kruisten elkaar dan regelmatig. Dat is op een piano bijna niet weer te geven. Op het oorspronkelijke instrument gaf het een bijna mysterieus effect. Bach wist precies wat hij deed. Bovendien heeft het klavecimbel nog veel meer mogelijkheden om de klank te variëren, en ik ga daar natuurlijk op 6 juni: uitgebreid gebruik van maken!”

Meer informatie

Het concert op zaterdag 6 juni begint om 20.00 uur in de Lutherse Kerk (Achterstraat 2, Culemborg). Kaarten kosten €12,50 en zijn verkrijgbaar bij Boekhandel Tomey (Markt 8, Culemborg) of online via www.muziekaandelek.nl.