Culemborg voorloper in strijd arbeidsrechten
Culemborg - In de geschiedenisboeken kom je hem meestal niet tegen en toch was hij er altijd al: de Gewone Man. Op dinsdag 26 mei komt Jos Palm (historicus, journalist en verteller) over deze gewone man vertellen, in het Culemborgse theater De Fransche School.
Jos Palm beschrijft in de lezing, die wordt georganiseerd door het historisch Genootschap A.W.K. Voet van Oudheusden, het leven van deze man door de jaren heen met treffende voorbeelden, scherpe aanklachten en boeiende vergelijkingen. Palm neemt zijn publiek mee langs duizenden jaren geschiedenis van gewone mensen: van jagers-verzamelaars en middeleeuwse arbeiders tot de fabrieksarbeiders van de negentiende eeuw. “De gewone man was er altijd al,” zegt Palm. “Maar in de geschiedenisboeken kom je hem nauwelijks tegen.” Volgens Palm zijn gewone mensen eeuwenlang vooral beschreven door anderen: bestuurders, geestelijken, schrijvers of mensen uit de elite. “Tot ver in de negentiende eeuw lieten gewone mensen zelf bijna geen bronnen na. Wat we over hen weten, komt vaak uit rechtszaken, belastingregisters, kerkelijke documenten of verslagen van bestuurders.”
Middenstandsgezin
Palm groeide zelf op in een katholiek middenstandsgezin in het Gelderse Zeddam. In zijn jongere jaren was hij actief binnen de SP. “Ik ben van het ene geloof in het andere geloof gestapt,” zegt hij daar nu over. “Eerst was ik een braaf katholiek jongetje, later een overtuigd socialist.” Tien jaar lang was hij kaderlid van de partij, voordat hij geschiedenis ging studeren in Utrecht, bij onder meer historicus Maarten van Rossem. Die politieke achtergrond speelt een belangrijke rol in zijn boek. Palm blijft gefascineerd door de positie van gewone mensen. Want de geschiedenis van de gewone man was er een van pech, honger en verdriet; van kleine genoegens van het leven als voortplanting, vechten en mopperen. En van op sleeptouw genomen worden door van alles en nog wat waarvan hij hoopte beter te worden.
Gevoelsdemocratie
Vooral het verlangen naar erkenning ziet hij als een belangrijke drijfveer. “Het gevoel serieus genomen te worden is misschien wel de meest fundamentele menselijke behoefte,” zegt hij. “Mensen die zich niet gezien voelen, raken boos en kunnen uit frustratie achter de verkeerde partijen aanlopen.” Volgens Palm speelt dat mechanisme ook vandaag nog. Hij ziet hoe politiek en media sterk inspelen op emoties en onvrede. “Veel bestuurders bevestigen vooral gevoelens van boosheid of angst. De kiezer moet voortdurend bediend worden. Maar politiek zou ook moeten gaan over nadenken over het algemeen belang.” Ook de media dragen daar volgens hem aan bij. “De pers is conflictgevoelig. Goed nieuws is geen nieuws. Daardoor hoor je vaak vooral de luidste en meest verontwaardigde stemmen.”
Eigenzinnig karakter
“De kiezer moet voortdurend bediend worden. Maar politiek zou ook moeten gaan over het algemeen belang.”
Dat gewone mensen zich niet altijd zomaar neerlegden bij hun positie, blijkt ook uit de geschiedenis van Culemborg. De stad kende lange tijd een eigenzinnig karakter, aldus Palm. Als zelfstandige heerlijkheid stond Culemborg eeuwenlang bekend als vrijstad voor schuldenaren en mensen die elders problemen hadden gekregen met het gezag. Die onafhankelijke houding kwam ook terug in de patriottentijd aan het einde van de achttiende eeuw. In de roerige jaren 1780-1787 sloten veel inwoners van Culemborg zich aan bij de patriotten, die zich keerden tegen stadhouder Willem V en meer democratische invloed eisten.
Eerste landelijk bindende cao
Culemborg kende een lange traditie van maatschappelijk verzet en arbeidersorganisatie. In maart 1920 kreeg de sigarenindustrie als eerste bedrijfstak in Nederland een landelijk bindende cao. Sigarenmakers stonden bekend als relatief zelfstandige en strijdbare arbeiders. Ook katholieke arbeiders organiseerden zich. In 1900 werd vakgebouw De Werkman aan de Zandstraat geopend, waar arbeidersverenigingen bijeenkwamen. Opvallend genoeg groeide in Culemborg juist een radicalere afsplitsing van de sigarenmakersbond uit tot de grootste vakbond in de stad.
Meer informatie en aanmelden: https://www.theaterdefranscheschool.nl/.