Eindelijk grip op kosten jeugdzorg
Culemborg - Voor het eerst in jaren lijken de jeugdzorgkosten in Culemborg te dalen. Dat is het resultaat van een reeks ingrepen, zegt wethouder Mischa Peters. “Bezuinigen was geen keuze meer — het moest.”
De gemeente verwacht komend jaar verdere stappen te zetten, met nieuwe afspraken met scholen en een versterkte toegang tot zorg. “De jeugdzorg is complex, maar we krijgen weer grip op de kosten.”
Noodzaak was groot
De noodzaak tot ingrijpen was groot. Net als in de rest van het land stegen de kosten al jaren. “Het geld wat we van het Rijk krijgen is niet voldoende. Dat is voor een gemeente financieel onhoudbaar” zegt Peters.
De landelijke hervormingsagenda gaf richting, maar volgens haar was ingrijpen ook zonder die agenda onvermijdelijk. “We moesten 1,5 miljoen euro vinden. Dat is fors, maar noodzakelijk.”
Voorzichtig optimistisch
‘We zijn vergeten dat tegenslag bij het leven hoort’
De eerste resultaten stemmen voorzichtig optimistisch. Uit de cijfers over de eerste drie kwartalen van 2025 blijkt een duidelijke trendbreuk: de kosten daalden fors ten opzichte van het jaar ervoor, terwijl de cliënttevredenheid op peil bleef. “Ja, de wachtlijsten liepen op, maar we hadden niet het gevoel dat zorg niet geleverd kon worden. We zijn tevreden dat we de stijgende lijn hebben doorbroken.”
Een belangrijke maatregel was het terugbrengen van het aantal zorgaanbieders. “We dachten altijd: hoe meer keuzevrijheid, hoe beter. Maar met zoveel aanbieders kun je de kwaliteit van de geleverde zorg niet bewaken. Het systeem werd onwerkbaar. Met minder aanbieders zijn we in staat betere afspraken te maken en meer grip te houden.”
Regie terug bij de toegang
Ook de toegang tot zorg is volledig herzien. Huisartsen verwezen voorheen veelvuldig door, vaak op basis van korte consulten. Ze hadden daardoor niet genoeg tijd om tot een zorgvuldige analyse van de achterliggende oorzaken van de problematiek te komen.
Daarom verwijzen huisartsen nu in principe niet meer door; die taak ligt bij het sociaal team, waar een psycholoog samen met gezinnen onderzoekt wat er speelt. Vaak blijkt dat gespecialiseerde zorg niet nodig is. “Dat helpt het gezin én drukt de kosten.”
Daarnaast kwam veel zorg in de jeugdzorg terecht die daar niet thuishoort, zoals dyslexiezorg. “Als het echt alleen dyslexie is, dan is het onderwijs aan zet” zegt Peters. “Scholen kunnen dat met de juiste ondersteuning zelf behandelen. We maken daar nu duidelijke afspraken over.” Ernstige dyslexie valt overigens nog wel onder de Jeugdwet.
Volgens Peters is de jeugdzorg de afgelopen jaren steeds meer gaan functioneren als vangnet voor normale ontwikkelingsproblemen. “Je ziet dat hun zelfvertrouwen omlaag gaat, dat hun zelfbeeld omlaag gaat. Maar dat is blijkbaar een probleem van deze tijd. In plaats van het te problematiseren, moeten we kinderen leren hoe ze daarmee om moeten gaan.”
Dat kan volgens Peters vaak prima in groepsverband, bijvoorbeeld op school of met jongerenwerkers.
Normaliseren
Een ingrijpende hervorming van de jeugdzorg was echt heel hard nodig. “Niet alleen vanwege de oplopende kosten”, zegt Mischa Peters, “maar vooral omdat het systeem kinderen steeds vaker individueel ging behandelen voor problemen die eigenlijk breder in de samenleving spelen.
“We hebben er bijna het probleem van het individuele kind van gemaakt dat er corona is geweest, dat social media zo’n effect hebben” zegt Peters. “Maar dat hebben álle kinderen meegemaakt.”
Die verschuiving noemt Peters ‘normaliseren’: niet elk probleem is een psychologisch probleem. “Normaliseren is het tegenovergestelde van problematiseren”, benadrukt ze. “Het is geen psychologisch probleem voor een kind; het is eigenlijk normaal dat jullie dat nu hebben met die corona en zo.”
Andere aanpak
Dat maakt de problemen niet minder zwaar voor individuele kinderen, zegt Peters, maar het vraagt wel om een andere aanpak. “We hebben nu een generatie die opgroeit met deze uitdagingen en we gaan ze gewoon collectief helpen om daarmee om te gaan.”
Dat inzicht komt volgens Peters relatief laat, omdat gemeenten lang geloofden in het idee dat vroegtijdige individuele hulp problemen later zou voorkomen.
“We dachten: als je er maar vroeg genoeg bij bent, dan voorkom je later problemen. Echt preventief werken is vooral nodig bij kinderen die opgroeien in heel ingewikkelde thuissituaties.”
Voor kinderen die tegenslag ervaren door bijvoorbeeld verlies of sociale druk, werkt dat niet. “We zijn misschien soms vergeten dat tegenslag bij het leven hoort”, zegt de wethouder.
Eerste signalen
Culemborg werkt daarom sinds kort ook met nieuwe methoden, zoals de JIM-aanpak, waarbij jongeren een mentor uit hun eigen netwerk kiezen.
“Dat kan een buurvrouw zijn, een leraar, een oom of tante. Een vertrouwd iemand die naast ze staat. Jongeren komen daardoor met meer vertrouwen door zo’n traject.”
Hoewel nog niet alles meetbaar is, ziet Peters de eerste positieve signalen. “De kosten dalen en we hopen dat die lijn doorzet. Maar het belangrijkste is dat we kinderen beter helpen — zonder alles meteen te psychologiseren.”
Meer informatie
Meer informatie over de jeugdzorg staat op de de website van de gemeente Culemborg: www.culemborg.nl.