De Wakende Hond: ‘maatregelen geitenhouderij Achterweg kunnen niet langer wachten’
NieuwsCulemborg - De Culemborgse bewonersorganisatie De Wakende Hond heeft opnieuw stevige zorgen geuit over de mogelijke gezondheidsrisico’s voor omwonenden van de geitenhouderij aan de Achterweg.
In een brief aan de gemeente benadrukt voorzitter Jos Sturkenboom dat de situatie volgens de stichting urgent is en dat maatregelen niet langer kunnen wachten.
Toenemende druk
De stichting waarschuwde ook in het najaar van 2024 voor de risico’s die de nabijgelegen geitenhouderij met zich meebrengt. Ondanks eerdere oproepen om op basis van het voorzorgsbeginsel in te grijpen, heeft de organisatie naar eigen zeggen nog geen concrete stappen vanuit de gemeente gezien.
De druk op de lokale overheid neemt toe nu de Gezondheidsraad opnieuw met een helder advies is gekomen. In het meest recente rapport bevestigt de raad dat omwonenden van geitenhouderijen een aanzienlijk verhoogd risico op longontstekingen lopen. Dat risico is volgens de raad groter dan bij blootstelling aan andere vormen van luchtverontreiniging.
Verhoogd risico
Het advies van de Gezondheidsraad bouwt voort op jaren onderzoek binnen het programma Veehouderij en Gezondheid Omwonenden (VGO). De conclusies zijn scherp: binnen een straal van 500 meter van een geitenhouderij is er volgens de Gezondheidsraad sprake van 73% meer kans op longontsteking. Binnen 1 kilometer gaat het om een kleine 20%.
De relatie tussen geitenhouderijen en longontstekingen is volgens de raad waarschijnlijk oorzakelijk. De oorzaak ligt vermoedelijk in een combinatie van factoren, waaronder micro-organismen, fijnstof en endotoxinen die vrijkomen uit stallen.
De raad adviseert daarom twee sporen: het verminderen van uitstoot bij de bron en het hanteren van afstandsnormen. Voor nieuwe geitenhouderijen en nieuwe woningen zou minimaal één kilometer afstand moeten worden aangehouden, zeker zolang niet vaststaat dat technische maatregelen voldoende bescherming bieden.
‘Duidelijkheid gevraagd’
Volgens De Wakende Hond is de situatie in Culemborg precies wat de Gezondheidsraad beschrijft. De bestaande woonwijken — waaronder Sprokkelenburg en het nieuwe Hondshoven — liggen vrijwel volledig binnen de risicocirkel. Een deel van de bewoners woont zelfs op minder dan 500 meter van de geitenhouderij.
De stichting wijst erop dat de bedrijfsvoering van de geitenhouderij binnenkort verandert vanwege een overname. Juist daarom vindt zij dat de gemeente nu duidelijkheid moet geven over de gevolgen van het nieuwe advies en over de plannen van de geitenhouder.
Voorzorgsbeginsel
De bewoners willen weten welke maatregelen de gemeente overweegt en hoe zij de gezondheid van omwonenden denkt te beschermen.
De stichting benadrukt dat het voorzorgsbeginsel leidend moet zijn: niet wachten tot alle onzekerheden zijn weggenomen, maar handelen zodra er redelijke aanwijzingen zijn voor risico’s. Volgens De Wakende Hond is dat moment nu duidelijk aangebroken.
Reactie wethouder
“Wij nemen de zorgen uit het rapport van het RIVM uiteraard serieus”, reageert wethouder Monica Wichgers. “De Gezondheidsraad geeft duidelijk aan dat er gezondheidsrisico’s bestaan rondom geitenhouderijen, en wij betrekken deze inzichten actief in onze besluiten. Conform het advies van de Gezondheidsraad hanteren wij daarom een afstandsnorm van 1 kilometer tussen geitenhouderijen en nieuwe gevoelige functies. Dat betekent dat wij geen vergunningen verlenen voor nieuwe situaties binnen deze afstand, tenzij het bestemmingsplan al onherroepelijk is vastgesteld en de gemeente juridisch verplicht is om een technische bouwvergunning te verlenen.”
Landelijke besluiten
Tegelijkertijd loopt de gemeente volgens Wichgers aan tegen besluiten die landelijk worden genomen. “Terwijl wij niet de beleidsinstrumenten krijgen om daar lokaal zelfstandig naar te handelen. Zo is uitbreiding of nieuwvestiging van geitenhouderijen in Gelderland door de provinciale Omgevingsverordening al uitgesloten, maar voor bestaande situaties is landelijk nog onvoldoende duidelijk welke stalmaatregelen effectief zijn om gezondheidsrisico’s te verkleinen.”
‘Geen aanvullende maatregelen’
De ministers van VWS en LNV hebben vervolgonderzoek aangekondigd. Monica Wichgers: “Zolang daar geen resultaten van beschikbaar zijn, kunnen wij lokaal geen aanvullende maatregelen afdwingen. Wij blijven wél in gesprek met de betrokken geitenhouderijen en blijven richting Den Haag aandringen op snelheid en helderheid in het landelijke beleid zodat de gezondheid van inwoners beter beschermd kan worden, het is tijd dat Den Haag tempo maakt.”
Geitenpaadje
De gemeente heeft volgens voorzitter Jos Sturkenboom van de Wakende Hond met de hulp van een externe advocaat een geitenpaadje gevonden om de nieuwbouw aan de Honddijk zonder voorwaarden toe te staan. “Ondanks het feit dat dit terrein veel te dicht bij de geitenhouderij ligt, die volgens de provincie Gelderland zelf bovendien geen natuurwetvergunning heeft.”
Verantwoordelijkheid gemeente
Toekomstige bewoners worden volgens Sturkenboom niet gewezen op het verhoogde risico op longontstekingen. “De wethouder zegt, dat ze de inzichten van de Gezondheidsraad en het RIVM serieus neemt en deze inzichten actief betrekt in haar besluiten.
Maar waaruit blijkt dat concreet? Ze blijft naar eigen zeggen in gesprek met de betrokken geitenhouderijen. Dat gaat om twee gezinnen. Maar hoe vult de gemeente haar verantwoordelijkheid in voor de volksgezondheid van de honderden bestaande omwonenden. Ook de toekomstige bewoners van de 45 nieuwbouwwoningen aan de Honddijk worden niet geïnformeerd over de risico’s.”
Andere gemeenten spreken volgens Sturkenboom zelfs over een mogelijk vertrek van geitenhouderijen. “Niets belet ons college om dat voorbeeld te volgen in plaats van te verwijzen naar andere hogere overheden.”