Beluister de 'Stemmen uit de Vrijstad'
culemborg • De bekendste vrouwelijke hoofdpersoon is ongetwijfeld Maria van Aelst. Als dochter van burgerlijke komaf schopte ze het tot een van de rijkste vrouwen van de Republiek.
Ze werd naar de koloniën gestuurd. Naar Indië. "Een baarmoeder voor Batavia, dat was ik. Er moesten daar Hollandse kinderen worden geboren om de kolonie te versterken." Maar het liep anders. Binnen drie jaar verloor ze haar eerste en haar tweede man. Er was verdriet, maar het leverde haar vooral een vermogen op. Terug in de Nederlanden trouwde ze met Culemborger Antonio van Diemen. Ze woonden op de Markt 11. Antonio schopte het uiteindelijk tot gouverneur-generaal in Indië. De rijkdom en het aanzien van Maria nam alleen nog maar toe, ook toen ze in Culemborg voor de vierde en vijfde keer trouwde. "Het kan me eigenlijk niet zoveel schelen hoe men over me denkt. Ik deed wat ik deed. Ik overleefde en bracht het tot grote welstand. En daarvan heb ik genoten."
Blauwlappen
Ook Luyk Wortel komt aan bod. Ze speelde een hoofdrol in het protest tegen in hun ogen oneerlijke belasting op het malen van graan.' Aan de vrouwen die van hun blauwe schorten vaandels maakten hebben de Culemborgers nog altijd de naam 'Blauwlappen' te danken.
Prachtig is ook het verhaal van de ontvoering van het schatrijke Zeeuwse meisje Catharina van Orliens door de jonker Johan Diederik. Ze werd speelbal van de politiek. Er werd veel over haar geroddeld in de Vrijstad. "Dat ongelooflijke geklets over mijn maagdelijkheid, wie gaat dat wat aan?", zegt Catharina. Het loopt uiteindelijk goed met haar af, voor Johan Diederik wat minder.
Charlotte Nassau-Siegen
Bij het bankje bij de parkeerplaats van de Nieuwe Hof wordt het verhaal verteld van Elisabeth Charlotte Nassau-Siegen, een vrouw van adel. Zij verloor zes van haar negen kinderen. En bovendien moest ze het kasteel (het Oude Hof) verlaten, nadat de Fransen daar in het rampjaar 1672 flink hadden huisgehouden.
Een ander hoofdpersoon is het elfjarige weeskind Aert Janszoon de Vries, die de intocht meemaakte van de pakweg zesduizend Fransen in de stad in 1672. Eerst vond Aert het nog wel spannend, die soldaten met hun 'rode broeken'. Maar dat veranderde al snel.
Schelmenroman
Nicolaas Heinsius en Jan van Riebeeck zijn bij de meesten wel bekend. Nicolaas Heinsius was betrokken bij een dodelijke vechtpartij in Den Haag, maar werd later hofarts van de voormalige koningin van Zweden en lijfarts van de keurvorst van Brandenburg. Hij schreef de eerste schelmenroman in de Nederlandse literatuur.
Ook Jan van Riebeeck komt voorbij, die bekend werd als stichter van de Kaapkolonie in Zuidelijk Afrika. Zijn eigenlijk doel was om gouverneur-generaal te worden in Nederlands-Indië. Maar die functie ging aan zijn neus voorbij.
Floris II van Pallandt
Ook de latere graaf Floris II van Pallandt is natuurlijk een bekende 17e eeuwse Culemborger. Hij bracht een groot deel van zijn jeugd door in het kasteel, waar hij aanvankelijk opgroeide tussen zijn ruziemakende ouders. Z'n moeder werd verbannen, maar wist door een truc toch zorg te dragen voor een belangrijk deel van de opvoeding van de jonge Floris.
De Mediatour is een initiatief van het Elisabeth Weeshuis, Jan van Riebeeck Museum en Kasteeltuin Culemborg. De verhalen zijn geschreven door Roland van den Bergh. Ze worden verteld door Lisa Meuldijk, Bea Leek, Hugo, Els van de Hooff, Linda Kleverlaan, Gabriël Franken, Preben Slotboom en Coen van de Horst. Eerder dit jaar was er een expositie te zien van digitale tekeningen van Suzanne Huijs van de acht hoofdpersonen.
De mediatour is te beluisteren via de app