Tekeningen uit WOII op fort Everdingen gered van vocht, bekijk ze nu op speciale app

Everdingen/Culemborg - De Utrechtse gedeputeerde Rob van Muilekom gaf donderdagmiddag bij Fort Everdingen het startschot voor de beperkte publieke openstelling van de ruimte A11 waar unieke tekeningen te zien zijn van Duitse militairen uit de Tweede Wereldoorlog. Ook werd voor een grote groep genodigden een speciale app over de tekeningen gelanceerd.

De tekeningen zijn bijzonder, want bijna nergens in Nederland vind je zo’n samenhangende collectie uit de Tweede Wereldoorlog; van pin-ups tot politieke spotprenten, van Marlène Dietrich tot Churchill. Er is echter wel een probleempje: de kwaliteit van de werken gaat de laatste jaren snel achteruit door vocht in het gebouw en er ontstond een risico dat ze verloren zouden gaan.

Vrijwilligers van de Stichting Honswijk Everdingen verenigden zich 3 jaar geleden in werkgroep A11 om te redden wat er te redden was. Met adviezen van de Rijksdienst voor het Cultureel erfgoed gingen ze aan de slag om het vocht probleem onder controle te krijgen, zodat het mogelijk zou worden om de tekeningen te conserveren. 

Financiële steun

De vrijwilligers zochten daarom financiële steun en vonden die bij de provincies Utrecht en Gelderland, de gemeentes Culemborg en Vijfheerenlanden en het Pact van Loevestein. Die hebben het mogelijk gemaakt om de professionals van de SRAL (Stichting Restauratie Atelier Limburg) verder verval te laten voorkomen en vervolgens te conserveren. De eerste fase is nu bijna achter de rug; half april werd gestart met fase 2, de echte conserveringswerkzaamheden. SRAL verwacht haar werk in 2026 af te ronden.

Wie maakten de tekeningen?

Wie de tekeningen maakten op de muren van fort Everdingen is niet helemaal zeker. De tekeningen verschillen in techniek, stijl en onderwerpen. Dit komt mogelijk doordat sommige tekeningen waarschijnlijk van SS-militairen zijn, die in 1940 op het fort waren. Deze SS-militairen zijn vermoedelijk de eerste tekenaars. 

Vanaf 1941 stond het fort onder leiding van Wehrmacht militairen en zij voegden ook tekeningen toe. Militairen van de SS en de Wehrmacht verschilden in achtergrond en mentaliteit. Vooral in het begin van de oorlog was de SS als privéleger van Hitler meer politiekgemotiveerd en fanatieker dan de dienstplichtigen van het gewone Duitse landleger. 

De officieren van de Wehrmacht waren traditioneler Duits en vaak van betere afkomst. Dat zie je terug in de afbeeldingen. 

Beperkte openstelling 

De herdenking van 80 jaarbevrijding was het startpunt voor beperkte openstelling van de ruimte met de tekeningen voor het publiek. Beperkt, want de tekeningen zijn en blijven zeer kwetsbaar. Wie de tekeningen zélf wilt bekijken, kan zich aanmelden bij de website van Stichting Honswijk Everdingen. “Het bijzondere aan de tekeningen is dat ze veel meer zijn dan maar een paar tekeningen. Samen bieden ze inzicht in de belevingswereld van de soldaten en de (Duitse) propaganda waarmee ze waren omringd.”

Het is een fascinerend inkijkje

Sinds donderdag 8 mei kan iedereen dat ook zelf beleven: er is een speciale interactieve app gemaakt, waarmee iedereen met zijn of haar mobiel virtueel door de ruimte scrollt. Je ziet de tekeningen en hebt door te klikken bovendien toegang tot allerlei interessante wetenswaardigheden en achtergrondinformatie. De app is gemaakt door Martin van den Berg van bureau MCW in Rotterdam. Hij gaf donderdag een uitgebreide toelichting. Ook werd donderdag het woord gevoerd door Gerard Walraven  en Frits Feunekes van werkgroep A11. Zij zijn de initiatiefnemers van het project.