Water als wapen! Tiels militair historisch erfgoed

TIEL • Vanuit de Waal bij Tiel loopt een drie kilometer lang kanaal rechtstreeks naar de Linge. Veel mensen weten niet dat dit water een militair doel heeft en niet alleen bestemd is voor sportvisserij.

Het Tielse Inundatiekanaal maakt onderdeel uit van de nieuwe Hollandse Waterlinie en Tiel is daarmee verbonden met 46 forten zoals bijvoorbeeld vesting Gorinchem, Fort Asperen, Fort Everdingen, Werk aan het Spoel, het Geofort en van Slot Loevestein tot en met Utrecht, Naarden, Muiden en Pampus aan toe.

Verdediging van Holland

Piet Visser is als vrijwilliger gids bij het Geofort in Herwijnen (vroeger Fort aan de Nieuwe Steeg). Hij heeft zich verdiept in de Nieuwe Hollandse Waterlinie en kwam naar Tiel om de inlaatsluis bij de Waal te bekijken. Hij deelt graag zijn kennis. “De Nieuwe Hollandse Waterlinie verving de Oude Hollandse Waterlinie en het had tot doel in tijd van oorlog gebieden onder water te zetten ter verdediging van Holland. De Linge had niet genoeg water om een gebied ten oosten van Asperen, de polders van de Culemborgerwaard en de Tielerwaard te inunderen (onder water te laten lopen-red.), Daarom werd er een kanaal gegraven met een inlaatsluis om een verhoogde stand van het Lingewater mogelijk te maken.”

Napoleon

“De Nieuwe Hollandse Waterlinie heeft ons meer gekost dan de hele Deltawerken”, vertelt Visser. Alleen al het graven van het Tielse kanaal kwam in 1877 al op 497.000 gulden. Een enorm bedrag voor die tijd. “Het is overigens nep-nieuws dat Willem I de bedenker van dit verdedigingswerk geweest is. Het was namelijk niemand minder dan Napoleon zelf die dit bedacht heeft. Hij zag het effect van de Oude Hollandse Waterlinie en nadat hij ons land veroverd had wilde hij hier altijd blijven. Daarom zocht hij manieren om ‘zijn’ land te verdedigen. Na de val van Napoleon was het wel Willem I die de opdracht gaf tot de bouw, in 1815 werd begonnen met het project dat pas in 1870 gereed was. Maar vanaf toen moest er nog wel volop gewerkt worden aan verbetering van het hele project. Zoals bij Tiel waar men in 1877 begon aan de oplossing voor de lage waterstand in de Linge.”

Pact van Loevestein

“Het mooie is dat het gehele complex van sluizen, forten en andere werken nog in tact is. Daardoor kon het UNESCO Werelderfgoed worden.” Zo maakt Tiel nu deel uit van het ‘Pact van Loevestein’, een samenwerkingsverband voor bescherming, beleving en duurzame instandhouding van het zuidelijk deel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Het Inundatiekanaal heeft overigens voor Tiel ook een recreatieve functie gehad: toen er nog ‘echte’ winters bestonden werden er schaatswedstrijden op het kaarsrechte bevroren kanaal gehouden en in de zomer zwemwedstrijden.

Meer weten?

Ontdek het UNESCO Werelderfgoed op hollandsewaterlinies.nl.